- flight instruments(ابزارهای پرواز) در واقع ابزارهایی هستند در درون کاکپیت که اطلاعاتی را در مورد وضعیت پروازی هواپیما(مانند ارتفاع-سرعت و ..) به خلبان می دهند .

این ابزارها کاربرد خاصی دارند مخصوصا زمانی که قابلیت دید کم است مانند زمانی که هواپیما در ابر است و از طریق نگاه به بیرون از کابین نمی توان اطلاعاتی در مورد وضع پروازی هواپیما به دست آورد.

اغلب هواپیماها 9 ابزار زیر را دارا میباشند:

1: Altimeter(ارتفاع سنج):این ابزار ارتفاع هواپیما را از سطح دریا نشان میدهد که با محاسبه تفاوت فشار بین توده ای از کپسولهای انروئید(خشک-همچنین انروئید به فشار سنجی گفته میشود که فشار مطلق را اندازه میگیرد)در درون ارتفاع سنج و فشار اتمسفر (به دست آمده توسط سیستم استاتیک) به دست می آید همچنین این دستگاه قابل تنظیم برای فشارسنجی محلی است و باید درست تنظیم شود تا ارتفاع صحیح را نشان دهد ,همانطور که هواپیما اوج میگیرد کپسولها(با کاهش فشار اتمسفر)منبسط میشوند که این باعث میشود ارتفاع سنج ارتفاع بیشتری را نشان دهد و وقتی هواپیما به زمین نزدیک میشود عملیات فوق معکوس میشود.

2:Attitude indicator(دستگاه نشان دهنده زاویه تقرب):این دستگاه که با نام افق مصنوعی(Artificial horizon

) نیز شناخته میشود وضعیت هواپیما را که مرتبط با افق است نشان میدهد.

از این دستگاه خلبان میتواند بفهمد دماغه هواپیما رو به پایین است یا بالا(نسبت به افق) و آیا بالهای هواپیما تراز هستند یا خیر.

3:Airspeed indicator(سرعت نما):این وسیله سرعت هواپیما را نشان میدهد(معمولا به گره)که مرتبط است با هوای اطراف هواپیما.سرعت نشان داده شده باید برای دانسیته هوایی(که با ارتفاع-رطوبت و درجه حرارت تغییر میکند) تصحیح شود تا به سرعت صحیح دست پیدا کنیم و همچنین برای شرایطی که هواپیما روی باند است و در معرض باد قرار دارد(مثلا در حال حرکت روی باند است) نیز برای دست یابی به سرعت روی زمین این مسله باید رعایت شود.

4:Magnetic compass(قطب نمای مغناطیسی):این وسیله جهت هواپیما را مشخص میکند(مرتبط با شمال مغناطیسی).این وسیله در حال پرواز ثابت قابل اطمینان است اما زمانی که هواپیما دور میزند –اوج میگیرد-به زمین نزدیک میشود اطلاعاتی که میدهد گیج کننده و اشتباه است در این حالات عموما این وسیله به سرعت تغییر میکند و نمیتوان از آن اطلاعات مفیدی به دست آورد,از همین رو نمایشگر جهت (heading indicator)نیز برای عملیات هواپیما استفاده میشود .

این مسله مهم است که جهت نمایش داده شده که به یک قطب اشاره میکند تصحیح شود تا بتوان جهت درست شمال یا جنوب را معین کرد.

5:Heading indicator(نشان دهنده جهت) این وسیله که با نام ژیروسکوپ هدایتی(directional gyro)نیز شناخته میشود جهت هواپیما را با رجوع(با ملاحظه)به شمال جغرافیایی معین میکند,قاعده کلی عملیاتی آن ژیروسکوپ فرفره ای است و این دستگاه وسیله ای است برای خطای راندگی(drift errors), اطلاعات گرفته شده از این وسیله در دوره های معین باید با اطلاعات قطبنمای مغناطیسی مخلوط شوند تا اطلاعاتی صحیح به دست آید.

در بسیاری از هواپیماهای مدرن این وسیله با یک نمایشگر وضعیت افقی( Horizontal Situation Indicator)جایگزین شده است که علاوه بر اطلاعات هدایت جهت پروازی با اطلاعات ناوبری نیز خلبان را کمک میکند.

6:Turn indicator(نمایشگر گردش) این دستگاه جهت گردش و میزان گردش را نشان میدهد ,انکلینومتر(انحراف سنج) نصب شده داخلی چگونگی انجام دور را نشان میدهد حال خواه این گردش به درستی هماهنگ شده باشد یا خیر .

7:Vertical speed indicator(دستگاه نمایشگر سرعت صعود) این وسیله که گاهی واریومتر نیز خوانده می شود تغییر فشار هوا را تشخیص میدهد و آن اطلاعات را به عنوان میزان صعود یا سقوط بر اساس پا بر دقیقه یا متر بر ثانیه به خلبان ارائه میدهد.

8:Course deviation indicator(نمایشگر انحراف از مسیر) از وسایل ارتباطات هوایی (الکترونیک هواپیمایی) است که برای ناوبری هواپیما استفاده میشود تا وضعیت عرضی هواپیما نسبت به یک مسیر مشخص شود که این مسئله ممکن است توسط یک VOR یا یک دستگاه سیستم فرود میسر شود.

9:Radio magnetic indicator(نمایشگر رادیو مغناطیس) این وسیله عمدتا با یک جهت یاب اتوماتیک(ADF) پیوند میخورد که در نتیجه جهت حرکت را برای یک Non-directional beacon میزان شده مهیا میکند.در حالی که ADF های ساده ممکن است 1 عقزبه داشته باشند نمایشگرهای رادیو مغناطیس عادی 2 عقربه دارند که با گیرنده های ADF مختلف پیوند میخورند و این قابلیت را میدهد که با 1 دستگاه اصلاح موقعیت انجام شود.

-آرایش T:اغلب هواپیماهای ساخته شده از 1953تعداد 4 عدد از ابزارهای پروازی را دارند که با یک الگوی استاندارد شده نصب شده اند که به آن چیدمان Tمیگویند ,نحوه چیدمان به این صورت است که نمایشگر زاویه تقرب در مرکز و بالای این Tاست در چپ آن سرعت نما قرار دارد و در سمت راست نمایشگر زاویه تقرب ارتفاع سنج قرار دارد و نشان دهنده جهت نیز در ریز نمشان دهنده زاویه تقرب قرار دارد ,2 دستگاه نمایشگر گردش و نمایشگر سرعت صعود در زیر سرعت نما و ارتفاع سنج قرار دارند در کل به ارتفاع سنج عموما فضای بیشتری تعلق میگیرد ,قطب نمای مغناطیسی در بالای پنل دستگاهها و عموما در مرکز شیشه جلوی کابین قرار میگیرد.البته در هیچ هواپیمایی با کاکپیت شیشه ای( glass cockpit) این آرایش Tرعایت نمی شود.

-6تای پایه: در 1937 نیروی هوایی سلطنتی انگلستان یک ست 6 تایی از ابزارهای حیاتی مورد نیاز در هواپیما را به عنوان یک استاندارد در نظر گرفت که تا 20 سال بعد تحت عنوان شرایط ابزارهای پروازی باقی ماند,آن 6 ابزار عبارتند از:

I. Air speed indicator

II. Artificial horizon

III. Vertical speed indicator

IV. Altimeter

V. Directional gyro

VI. Turn &back indicator(مدل قدیمی نمایشگر گردش)

این چیدمان 6 تایی در تمام هواپیماهای نیروی هوایی سلطنتی از سبکترینشان تا سنگین ترین آنها رعایت میشد.بعد از جنگ دوم جهانی این حالت تغییر کرد به این صورت که در ردیف بالا : airspeed, artificial horizon, altimeterقرار داشتند و در ردیف پایین: radio compass, direction indicator, vertical speedقرار داشتند.

-اکنون در بسیاری از هواپیماهای مدرن همچون F-22یا Euro fighter خبری از بسیاری از این عقربه ها نیست و تمام آنها با مانیتور ها جایگزین شده اند .اما دانستن اطلاعاتی همچون اطلاعات فوق جزء جدانشدنی هوانوردی است.

*در عکس بالا که مرتبط است به کاکپیت cessna172برخی از ابزارهای پروازی به خوبی مشخص هستند:

در بالای عکس (روی داشبورد)قطب نمای مغناطیسی قابل رویت است و در یک باکس 6 تایی در مرکز رو به روی فرمان ابزار های زیر در ردیف اول از چپ به راست دیده میشوند:نمایشگر سرعت-نمایشگر زاویه تقرب-ارتفاع سنج.

در ردیف دوم از چپ به راست:نمایشگر گردش(هماهنگ کننده گردش)-نشان دهنده جهت-نمایشگر سرعت صعود.